CƠ QUAN MU DCH TH GII - WTO V VIET NAM

(Bi II)

Nguyn B Lc

 

 

Cơ quan mu dch thế gii - WTO l mt trong nhng t chc quc tế rt quan trng. N c ti 150 thnh vin (tnh đến 12/2006 thm mt thnh vin mi l VN mi ܮc chp thun - hi thng 11/2006), v c t 85-90% hng ha giao thương trn thế gii. Kinh t ca cc thnh vin pht trin tt p nh tc dng ca c quan ny.

Mc tiu ca t chc ny l ch trng nn mu dch t do (free trade).

C ngܩi cho rng y l mt m hnh thch hp cho tro lu th gii mi. Cng c ngܩi cho rng lm g c mt cng thc no m c li cho mi quc gia, v cn nhiu gii hn.

Vit Nam n lc Nj tr thnh thnh vin ca WTO. y chng nhng quan trng v kinh t m c nh hܪng v x hi v chnh tr na. Trong bi I v WTO , ng trong Hoi Bo Qu Hng S 46, ti c tm tt v t chc quc t ny v i cng nhng thun li v kh khn m VN gp phi khi tr thnh thnh vin chnh thc.

VN np n gia nhp t 1995, v mi 11 nm sau mi ܮc chnh thc thu nhn. S d lu nh vy l v c hai vn NJ: - S ging co trong ni b CSVN v s hi nhp ton cu - Th hai l m thc x hi VN khng bnh thܩng v khng ging mt nܧc theo nn kinh t t do.

Mu dch v u t quc t vn rt phc tp. Mc d l mt tha hip trong tinh thn t do, nhng hy cn qu nhiu mu thun gia cc thnh vin vi nhau. Trong s hp tc no cng c nhng nim vui, nhng cng c nhiu ǡng cay, nhng bt bnh ca mt s thnh phn no . Chng ta cn nh nhng cuc biu tnh phn i hay yu cu ci sa WTO ti Seatle (1999) ti Cancun ( Mexxico 2003), ti Hong Kong (2005) nhm lm sao tng i c cng bng hn, tc khng phi ch free trade m cn t ti tinh thn fair trade na. Nhng vn NJ ni bt l: S thit thi ca nng dn cc nܧc ngho, vn NJ nhn quyn ti cc nܧc thiu dn ch, vn NJ thiu minh bch v kh nng tn trng lut php ti cc nܧc Ƕc ti, vn NJ sao chp sn phm tr tu, vn NJ tham nhng...

Cn i vi VN th vic i theo WTO s c nhiu kh khn. Bi l VN va l mt nܧc cng sn, va l chm tin. CSVN bit vo WTO th va c li va c hi, nhng khng vo ܮc th b thit thi hn. Ti cc nܧc cng sn hay nܧc Ƕc ti ton tr th c khi nhng ci li ch c ng hܪng, m dn th khng c, hay c ci ng c li nhng dn th gnh ci thit thi.

Trong bi ny chng ti xin trnh by hai vn NJ:

- Nhng vn NJ v mu thun trong WTO hin nay.

- Nhng ci sa cn thit v h qa trܩng hp VN

 

I. NHNG KH KHN V MU THUN TRONG WTO:

Trong trt t th gii mi, thi i ngy nay bin cng kinh t gia cc quc gia gn nh b xa dn. S cnh tranh trn trܩng quc t rt mnh lit. Sau khi chm dt chin tranh lnh, hu ht cc nܧc t quyn li kinh t l yu t chnh trong bang giao quc t. Tr s tranh chp do tn gio hay chng tc, cng ng th gii i theo con ܩng hp tc nhau, gn gi nhau hn, trao ǰi sao cho c li gia i bn. T ch thuyt kinh t t do, th trܩng t do tin ti mu dch t do. Hy dp b hng ro ngn cch. Hy Nj cho hng ha nh dng nܧc chy t do. Nh vy c ngܩi sn xut ln ngܩi tiu th NJu c li.

Nhng mu dch u phi ch l vic mua bn hng m thi, em tin ljn mt nܧc Nj u t thu li u c n gin. V tt c vic lm trn NJu c dnh lin ljn vn NJ chnh tr, b my cm quyn, v nn vn ha ca nܧc ch nh, ca nhu cu m hai nܧc lin kt nhau ang theo ui cc quyn li khc nhau. Mt khc vi s kin mi c th nh hܪng lj mt s t chc quc t cng nh mt s quc gia. l chin tranh khng b v s vn ln kh nhanh ca Trung quc.

R rng trong s thc hin chnh sch mu dch t do th cc nܧc giu c li hn cc nܧc ngho. Cc vn NJ ln khi thc hin ܩng li ca WTO ܮc ǥt ra khng phi l t cc nܧc pht trin cao, m t cc nܧc ang pht trin, nht l ang trong nn kinh t yu ui m li cn trong mt x hi khng lnh mnh, khng tn trng nguyn tc cn bn v quyn lm ngܩi. Khng phi Hoa K hay u Chu khng mun cho Vit Nam, Trung quc hay Nga vo m phi gt gao khi xt rt chi tit thc trng mi nܧc Nj xem bn lnh o quc gia mang hnh nh v tm a ma u nay c chu theo phn no l phi thng thܩng, chu theo lut l chung hay khng.

Mc d trong 10 nm qua, WTO c nhng kt qu tt, nhng nhng kh khn v mu thun cn phi gii quyt c th nu ra y nh sau:

- S thay ǰi phng hܧng v chnh sch kinh t quc gia.

- S thit thi ca nng dn do nguyn tc WTO b tr cp ca chnh ph.

- S cng bng v minh bch v kinh doanh.

- S km ci v u tr cu h thng lut l v gung my hnh chnh.

- Khung cnh v t trng x hi nh hܪng ljn kinh doanh.

Ngn y vn NJ to ln trn cu m hnh kinh doanh mi, trong VN cng nh mt s nܧc d khng phi cng sn, nhng c h thng x hi t hi km ci, NJu vܧng vo cc vn NJ trn. i vi nܧc c h thng chnh tr dn ch v nn kinh t t do th vic p dng nguyn tc ca WTO gn nh khng c vn NJ rc ri ln.

i vi mt nܧc nh VN th s thay ǰi cn thit phi tht mnh m. Nhng kh khn gp phi qua tng giai on nh:

- Giai on tho lun Nj ܮc chp nhn thnh thnh vin.

- Giai on sa ǰi lut l, t chc c quan cho ph hp vi yu cu mi.

- Giai on thi hnh cc chng trnh, k hoch a phng v song phng.

- Gai on iu chnh Nj t nhiu ci li v gim thiu bt li.

 

1 - S thay ǰi phng hܧng v c cu kinh t quc gia.

WTO hot Ƕng trn cn bn kinh t t do. Cho nn cc thnh vin phi sa ǰi lut l v c cu kinh t theo nguyn tc t do. S ci sa nhiu hay t ty theo ci hin ti mnh ging m hnh nhiu hay t. Cng sa ǰi nhiu th hu qu bin dng ca x hi cng ln. Vn NJ ǥt ra l nhng thay ǰi to ln c lm bin chuyn c cu x hi hin ti v lm cho ǩi sng ngܩi dn ܮc tt hn hay km i. Mt khc, ti cc nܧc Ƕc ti th s ci sa to ln nh vy c lm suy gim quyn lc ca nhm cm quyn khng, c lm bin ǰi phn no bn cht ch Ƕ Nj ngܩi dn c li hn khng. Liu WTO c tc dng lm ǩi sng nhiu ngܩi kh hn, nhiu ngܩi c hnh phc thm. Hay l s cch bit gia giu ngho trn th gii vn th thm ch cn t hn! y chng ti p gp v thay ǰi ti cc nܧc c mc Ƕ t hay khng c nn kinh t t do. Nhng ǰi thay cn bn c th tm tt nh sau:

-          C s bnh đẳng gia cc quc gia thnh vin. Cc quc gia đều c qui chế mu dch ging nhau (qui chế mu dch bnh thường, ngy xưa gi l qui chế ti hu quc).

-          Phi bi b ln ln hng ro quan thuế, để hng ngoi cnh tranh vi hng ni ha t đ phm cht hng trong nước s kh hơn. iu ny c li cho người tiu th, nhưng đồng thi cũng lm cho mt s k ngh non tr b chết đi.

-          C đường li kinh tế t do thc s. Gi c nng sn k ngh phm , dch v phi theo định lut cung cu. iu ny lm cho th trường ni địa ti cc nước yếu km rt d b dao động, d c th trường ch đen cho hng nhp, v đ thường c t trng đầu cơ tch tr.

-          S thay đổi quan trng khc l gim dn s lượng cc cng ty quc doanh. L do l hu hết cng ty quc doanh đều l l (khong 60% quc doanh b l), nn chnh ph b l to ln đ. V điu ny tri nguyn tc ca WTO, cho nn cc nh đối tc khng mun lm ăn trong tnh trng như vy. Nếu b tr cp th quc doanh phi teo ln m thi . Tư doanh s ln ln. Thnh phn kinh tế nh nước khng cn l ch đạo na. Đ l cch tt nht để lm cho chnh quyn bt tham nhũng. Khi bt quc doanh th phương tin sn sut, v d tn dng s dn cho khu vc tư, lm cho tư doanh dn dn ln mnh, c s t tin hơn. Tnh trng ny c th đng gp vo s hy dit ln chế độ x hi ch nghĩa.

1.   S thit thi ca nng dn

Ni dn nng dn l ni ljn kinh t nng nghip. Trong mt nn kinh tế m đa s dn sng vi kinh tế trng trt chăn nui th nn kinh tế đ khng pht trin tt dược, bi v nng sn c qu nhiu hn chế (gi c rt thp, din tch canh tc nh dn, kiến thc canh tc v qun l km), v d gi go (5% tm) trn th trường thế gii trong 10 năm qua: US$205/tn (1999), $174 (2001), $190 (2003), $243 (2004). Nht l ti cc nước cn km m mang. Kh ni nhng nước ny l nước kinh tế nng nghip, trong c VN. Nhng nước thường c nhng kh khăn v nng sn như: mi nng dn sn xut nh nn nng sn khng đồng b; kho va yếu km cho nn phm cht km, trnh độ khoa hoc k thut km, kh năng chuyn đổi ngnh rt kh khăn..Cho nn mt nước c kinh tế nng nghip như VN , Miến Đin xut cng go đứng hng nh hng ba trn thế gii v c tiến ln mi th đ thường khng phi l điu vui mng, v như vy th c nhiu thế h nng dn c m mt sn phm để ko di mi cuc sng ngho nn v li tc khng tăng m chuyn đổi ngnh khc khng được.

Trong lc d WTO ch trương bi b tr cp xut cng nng sn. Nhiu t chc nng dn trn thế gii phn i . Khng phi ch nước giu m c nước ngho na. Nhng cuc biu tnh c lit nht l ti Cancun (Mexico) v tai Hong Kong va qua, chng ta cn nh trong k hp WTO ti Hong Kong thng 12/ 2005, nng dn i Hn biu tnh mnh nht. Bi v nếu khng c tr cp th nng dn b l th thm. Tp th nng dn nhiu nước: Mexico, Brasil, i Hn v c Hoa k v u chu đều c nhng phn ng.

Mt khc cc nước ngho c nn nng nghip mnh th mun cc nước giu b tr cp cho nng sn, v s nng sn s trn vo, lm nng dn ti cc nước ngho s ngho thm.

chng ǫ v bo v quyn li chung, cc t chc nng dn trn thế gii thnh lp mt t chc c tn l National Family Farm Coalition (NFFC). Nng dn khng phi ch va chm quyn li gia nước ny vi nước kia m cn b chn p bi cc cng ty thương mi ha nng sn. iu ny rt d thy VN hay Thi Lan., bi v thế lc ca cng ty thương mi mnh hơn nng dn. nhng nơi ny nng dn mang nim cay đắng mun đời l v thương gia trung gian mua bn nng sn được li nhiu hơn h.

Nhưng cui cng ti hi ngh Hong Kong ngy 19 thng 12 va qua cũng đ thng qua được ngh quyết: hn cht để bi b hon ton tr cp cho nng sn l năm 2013. Nhưng cn nhiu chi tiết phi bn t đy cho ti đ. Ngay c Cng đồng u chu v Hoa k cũng c nhng khc bit trong vn đề ny. u chu khng mun chm dt tr cp nng sn m li yu cu Hoa k hy chm dt vic đem thc phm cho khng cc nước ngho coi đ như mt phương tin chnh tr quc tế. Theo cc t chc nng dn th WTO đem li thnh vượng cho nhiu nước, nhưng đồng thi WTO phi đi theo chnh sch to được s cng bng gia người ngho v người giu, gia nước ngho v nước giu.

 

2.   S bt cng v thiếu minh bch trong cc thnh phn kinh tế.

Mt trong cc ch trương ca WTO l phi tn trng s cng bng trong cc thnh phn kinh tế: gia quc doanh v tư doanh , gia nh đầu tư ni địa v nh đầu tư ngoi quc. Mc đch l để c mi trường lm ăn lnh mnh, để c được s canh tranh hon ton.

Điu ny rt hp l v c phn l tưởng. Bi v đối vi cc nước c h thng lut php tt, c gung my hnh chnh lnh m