Bo ở Việt Nam (Typhoons in Vietnam)

 

Như qu thnh giả đ biết, trong ma bo năm nay, nhiều trận ging bo đ đổ bộ vo vng duyn hải Việt Nam v gy nhiều thiệt hại vật chất cũng như nhn mạng. Bo Số 6 đổ bộ vo Nghệ An ngy 18 thng 9. Kế đến l bo Số 7 đổ bộ vo Thanh Ha ngy 27 thng 9. Gần đy nhất, p thấp nhiệt đới hnh thnh ngoi khơi miền Trung trong cc ngy 7 đến 9 thng 10 đ gy mưa to v lũ lụt lớn ở cc tỉnh Quảng Bnh, Quảng Trị, v Thừa Thin. Để tm hiểu thm chi tiết về tnh hnh ging bo ở Việt Nam, Phng vin Đỗ Hiếu đ trao đổi với Kỹ sư (KS) Nguyễn Minh Quang. ng l một kỹ sư cng chnh chuyn nghiệp của tiểu bang California v cũng l một chuyn vin thuộc Hội Khoa học v Kỹ thuật Việt Nam. Trước năm 1975, KS Quang l một chuyn vin phục vụ tại Ủy ban Quốc gia Thủy lợi trực thuộc Bộ Cng Chnh v Giao thng ở Si Gn. ng phụ trch cng tc nghin cứu v soạn thảo cc kế hoạch pht triển thủy lợi ở miền Nam Việt Nam cũng như cng tc đo đạc thủy học v tin đon lụt ở Đồng bằng sng Cửu Long. Xin knh mời qu thnh giả theo di.

 

Hỏi: Theo tin của cc hng thng tấn quốc tế, ngy 26 thng 9, một trận bo c tn l Damrey đ đổ bộ vo thnh phố Vạn Ninh trn đảo Hải Nam của Trung Hoa với sức gi ln đến 200 km/h khiến cho hn đảo nầy bị mất điện hon ton. Sau khi trn qua đảo Hải Nam, trận bo nầy tiến vo vịnh Bắc Bộ v đổ bộ vo Việt Nam. C phải bo Số 7 ở Việt Nam chnh l bo Damrey khng, thưa KS?

 

Đp: Dạ thưa, đng như vậy.

 

Hỏi: Như vậy, tại sao n lại c tn khc nhau?

Đp: Trung tm Bo Tokyo thuộc Cơ quan Kh tượng Nhật Bản c nhiệm vụ đặt tn cho p thấp nhiệt đới (tropical depression) hnh thnh trong vng Ty bắc Thi Bnh Dương v biển Đng khi n trở thnh ging nhiệt đới (tropical storm) c sức gi trn 62 km/h. Tn được lấy theo thứ tự trong danh sch gồm 140 tn do 14 quốc gia thnh vin của Ủy ban Bo thuộc Tổ chức Kh tượng Thế giới (Word Meteorological Organization (WMO)) cung cấp. Damrey l cơn ging nhiệt đới thứ 18 được Trung tm Bo Tokyo đặt tn, nhưng mỗi quốc gia m ging nhiệt đới đi qua c thể đặt tn ring. Th dụ, ở Việt Nam, bo được gọi theo số thứ tự của ging nhiệt đới hnh thnh trong vng biển Đng; do đ, bo Damrey c tn l bo Số 7. Cn Philippines th c danh sch ring, v bo Damrey được gọi l bo Labuyo.

 

Hỏi: KS c thể cho biết thm chi tiết về danh sch tn bo trong vng Ty bắc Thi Bnh Dương v biển Đng của Ủy ban Bo m KS vừa đề cập khng?

Đp: Danh sch tn bo hiện nay được p dụng từ ngy 1 thng 1 năm 2000 v hon ton khc với cc danh sch khc trn thế giới. Trong 14 quốc gia thnh vin của Ủy ban Bo; gồm c Kampuchia, Trung Hoa, Bắc Triều Tin, Nam Triều Tin, Hong Kong, Nhật, Lo, Macau, Malaysia, Micronesia, Philippines, Thi Lan, Hoa Kỳ, v Việt Nam; mỗi quốc gia cung cấp 10 tn. Hầu hết l tn Chu, khng những l tn người m cn l tn của loi hoa, th vật, chim chc, cy cối, thức ăn, v tĩnh từ. Danh sch khng được xếp theo mẫu tự của tn bo m lại xếp theo mẫu tự của tn quốc gia, với Kampuchia (Cambodia) đứng đầu v Việt Nam đứng sau cng. Damrey, tiếng Min c nghĩa l con voi, đứng đầu; v Saola, tn một loi hươu qu ở Việt Nam, đứng cuối danh sch. Một số tn tiu biểu khc như Wukong, Tề thin của Trung Hoa; Pongsona, hoa trinh nữ của Bắc Triều Tin; Kai-tak, phi trường củ của Hồng Kng; Kujira, c voi của Nhật; Namtheun, một con sng của Lo; Parma, thịt heo xo gan g v nấm của Macau; Nangka, cy mt của Malaysia; Mitag, tn phi nữ của Micronesia; Malakas, mạnh của Philippines; Nabi, con bướm của Nam Triều Tin; Durian, tri sầu ring của Thi Lan; v Vicente, tn phi nam của Hoa Kỳ.

 

Hỏi: Cn việc ấn định cấp bo th sao, thưa KS?

 

Đp: Dạ thưa, Việt Nam dng thước Beaufort gồm c 12 cấp để ấn định cấp bo. Từ cấp 1 đến cấp 6, sức gi thấp hơn 50 km/h. Cấp 7 c sức gi 51-62 km/h, cấp 8 c sức gi 63-75 km/h, cấp 9 c sức gi 76-87 km/h, cấp 10 c sức gi 88-102 km/h, cấp 11 c sức gi 103-117 km/h, v cấp 12 c sức gi trn 117 km/h. Ngy nay, thước Beaufort thỉnh thoảng được nới thm 4 cấp để ấn định bo c sức gi trn 117 km/h dựa theo thước Saffir-Simpson vẫn được dng để ấn định cấp bo ở Đại Ty Dương. Cấp 13 c sức gi 118-153 km/h (tương đương với cấp 1 của thước Saffir-Simpson), cấp 14 c sức gi 154-177 km/h (tương đương với cấp 2 của thước Saffir-Simpson), cấp 15 c sức gi 178-209 km/h (tương đương với cấp 3 của thước Saffir-Simpson), v cấp 16 c sức gi 210-249 km/h (tương đương với cấp 4 của thước Saffir-Simpson).

 

Hỏi: Dựa theo tin tức ở trong nước, bo Số 7 đổ bộ vo Thanh Ha vo cuối thng 9 vừa qua l một trong những trận bo lớn nhất ở Việt Nam trong vng 10 năm qua. So snh với những trận bo lớn nầy, mức độ của bo Số 7 như thế no?

 

Đp: Theo tin tức trong nước th bo Số 7 l bo cấp 10-11 trn thước Beaufort với sức gi giật trn cấp 12, tức trn 117 km/h. Nhưng dựa theo dữ kiện của Trung tm Cảnh bo Bo Hỗn hợp (Joint Typhoon Warning Center) của Hải qun Hoa Kỳ th Damrey chỉ l một ging nhiệt đới trn thước Saffir-Simpson c sức gi dưới 90 km/h khi đổ bộ vo Việt Nam. Cũng theo dữ kiện của trung tm nầy th, trong vng 10 năm qua, bo Zack, l bo cấp 2 trn thước Saffir-Simpson với sức gi 160 km/h đổ bộ vo miền Trung Việt Nam ngy 1 thng 11 năm 1995, l bo lớn nhất ở Việt Nam. Bo Số 7 năm nay cũng nhỏ hơn bo Krovanh, tức bo Số 5 ở Việt Nam, l bo cấp 1 trn thước Saffir-Simpson, đ đổ bộ vo Quảng Ninh ngy 25 thng 8 năm 2003 với sức gi trn 144 km/h.

 

Hỏi: Cn tnh hnh ging bo ở Việt Nam ra sao, thưa KS?

Đp: Dựa theo dữ kiện của Trung tm Cảnh bo Bo Hỗn hợp của Hải qun Hoa Kỳ, từ năm 1945 cho đến 2004, c tổng cộng 226 cơn ging bo đ đổ bộ vo Việt Nam gồm c 75 p thấp nhiệt đới (c sức gi dưới 62 km/h), 124 ging nhiệt đới (c sức gi 62-117 km/h), 22 bo cấp 1 (c sức gi 118-152 km/h), v 5 bo cấp 2 (c sức gi 153-176 km/h). Tnh trung bnh, Việt Nam c khoảng 4 trận bo mỗi năm. Trong số nầy, c 81 trận ở miền Bắc, 140 trận ở miền Trung, v 5 trận ở miền Nam. Bo thường xảy ra vo thng 8 (12 trận), thng 9 (11 trận), thng 10 v 11 (9 trận mỗi thng), v thng 7 (6 trận). Bo cũng xảy ra vo thng 12 (4 trận), thng 6 (3 trận), v thng 5 (1 trận). Trận bo lớn nhất Việt Nam l bo Lola, một trận bo cấp 2 trn thước Saffir-Simpson (cấp 14 trn thước Beaufort), đổ bộ vo miền Trung vo ngy 8 thng 12 năm 1993 với sức gi 168 km/h. Nhưng c những năm Việt Nam lại khng c ging bo, th dụ như 1949, 1950, 1958, 1976, v 2002.

 

Hỏi: Sau trận bo Katrina ở Hoa Kỳ, đ c những lập luận cho rằng hiện tượng hm nng ton cầu (global warming) l một yếu tố lm cho bo xảy ra thường xuyn hơn v c cường độ cng ngy cng mạnh hơn. Lập luận nầy c đng với tnh trạng ging bo ở vng Ty bắc Thi Bnh Dương v biển Đng khng?

Đp: Theo một nghin cứu dựa trn dữ kiện bo từ năm 1961 đến 2004 của đi Khảo st Hồng Kng (Hong Kong Observatory), một cơ quan cng quyền của Hồng Kng, th ging bo trong vng Ty bắc Thi Bnh Dương v biển Đng c những thời kỳ tỉnh v động ty theo giao động ngắn hạn (vi ba năm) v di hạn (vi mươi năm) của kh quyển trong vng Thi Bnh Dương. Những giao động ngắn hạn th c lin quan đến hiện tượng El Nino v La Nina, với chu kỳ khoảng 3 năm. Những giao động di hạn, với chu kỳ khoảng 18 năm, th c lin quan đến giao động thời tiết ở Thi Bnh Dương. Kết quả nghin cứu cho thấy, vng Ty bắc Thi Bnh Dương ở trong thời kỳ động từ 1961 đến 1974 v từ 1989 đến 1997, v ở trong thời kỳ tỉnh từ 1975 đến 1988 v từ 1998 cho đến nay. Tương tự, vng biển Đng ở trong thời kỳ động từ 1961 đến 1974 v từ 1990 đến 1996, v ở trong thời kỳ tỉnh từ 1975 đến 1989 v từ 1997 cho đến nay. Như vậy, lập luận cho rằng hiện tượng hm nng ton cầu l một yếu tố lm cho bo xảy ra thường xuyn hơn v c cường độ mạnh hơn đ khng được kiểm chứng, t ra l ở trong vng Ty bắc Thi Bnh Dương.

 

Hỏi: Cn ging bo ở Việt Nam c theo một chu kỳ tỉnh động no khng, thưa KS?

 

Đp: Dựa theo dữ kiện từ 1945 đến 2004 th ging bo ở Việt Nam, ni chung, cũng theo một chu kỳ tỉnh động, nhưng chu kỳ bo ở Việt Nam th khc với chu kỳ bo trong vng Ty bắc Thi Bnh Dương v biển Đng. Từ 1945 đến 1961 l thời kỳ tỉnh với số trận bo trung bnh hng năm l 2,8. Từ 1962 đến 1998 l thời kỳ động với số trận bo trung bnh hng năm l 4,8. Tất cả 5 trận bo cấp 2 trn thước Saffir-Simpson đổ bộ vo Việt Nam (với sức gi 153-176 km/h) đều nằm trong thời kỳ động nầy. Từ 1999 cho đến nay, bo ở Việt Nam trở lại thời kỳ tỉnh với số trận bo trung bnh hng năm l 2,0.

 

Hỏi: C thể ni bo l thin tai gy thiệt hại nhiều nhất cho con người từ trước cho đến nay. Với bản năng sinh tồn, con người c tm cch khống chế bo khng, thưa KS?

 

Đp: Từ nhiều thập nin qua, cc nh khoa học trn thế giới đ tm cch ph hủy cc trận bo, hay t ra, lm suy yếu khi chng mới hnh thnh hoặc đ trở thnh mối đe dọa cho con người. Nhiều phương php đ được nu ra hoặc thật sự thử nghiệm như lm mt vng tm bo bằng mưa nhn tạo với silver iodide, lm mt mặt biển bằng tảng băng (icebergs) hoặc vật liệu ht nhiệt, lm mất cn bằng phng xạ của mi trường bo bằng cch dng than để hấp thu nh sng mặt trời, ph vỡ bo bằng bom nguyn tử, v dng quạt khổng lồ để chận bo đi vo đất liền. Cc thử nghiệm, th dụ như dự n StormFury của Cơ quan Quản trị Đại dương v Kh quyển Hoa Kỳ (National Oceanic and Atmospheric Administration), đ thất bại v khng thể lấn p được nhiệt năng v động năng v cng to lớn của cc trận bo, ngay cả lc chng vừa mới hnh thnh.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BAOVIETNAMVNI.DOC