Tnh trạng nước đục ở Thnh phố Hồ Ch Minh - Phần 2

(Tinted drinking water in Ho Chi Minh City Part 2)

 

Từ đầu năm 2005, nước uống trong hệ thống cấp nước sinh hoạt ở một số địa bn thuộc cc quận 6, 8, 10, 11, G Vấp, Tn Bnh, v Tn Ph của thnh phố Hồ Ch Minh (TPHCM) đ bị nhiễm bẩn hoặc vng đục đến độ khng thể sử dụng được. Tổng Cng ty Cấp nước Si Gn (SAWACO) v Trung tm Ứng dụng kỹ thuật hạt nhn trong cng nghiệp (TTƯDKTHNTCN) thuộc Viện Nghin cứu hạt nhn Lạt (VNCHNL) đ tiến hnh nghin cứu, nhưng cho đến nay, vẫn chưa tm ra nguyn nhn thỏa đng. Ngoi hai chuyn gia người Php sẽ sang Việt Nam vo thng 7 sắp tới, một số cơ quan v hiệp hội khoa học-kỹ thuật TPHCM cũng đ được mời để cng nghin cứu với TTƯDKTHNTCN trong việc tm nguyn nhn trong những ngy sắp đến. Trong chương trnh trước, Phng vin ỗ Hiếu đ trao đổi với Kỹ sư (KS) Nguyễn Minh Quang về kết quả nghin cứu của SAWACO v TTƯDKTHNTCN. Trong chương trnh nầy, KS Quang sẽ thảo luận về những nguyn nhn v giải php c thể dng để khắc phục tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM hiện nay. Cũng xin nhắc lại, ng Quang l một kỹ sư cng chnh chuyn nghiệp (professional engineer) của tiểu bang California v cũng l một chuyn vin thuộc Hội Khoa học v Kỹ thuật Việt Nam. Trước năm 1975, KS Quang l một chuyn vin phục vụ tại Ủy ban Quốc gia Thủy lợi trực thuộc Bộ Cng Chnh v Giao thng ở Si Gn. ng Quang hiện l Kỹ sư Gim st trưởng (Senior Supervising Engineer) của Stetson Engineers Inc., một cng ty cố vấn chuyn về thủy lợi được thnh lập từ năm 1957 ở tiểu bang California.

 

Hỏi: Theo nhận xt của nhiều nh khoa học trong nước, v KS cũng đồng với họ, l 5 nguyn nhn gy nước bẩn v đục ở một số địa bn trong TPHCM do TTƯDKTHNTCN đưa ra khng c tnh thuyết phục cao. Vậy theo KS, nguyn nhn no đ lm cho nước bị bẩn v đục?

 

p: Ni một cch tổng qut, nước trong đường ống của hệ thống cấp thủy ở một số vng trong TPHCM bị bẩn hoặc đục l do (1) nước bẩn v cặn ở bn ngoi đường ống xm nhập vo, (2) nguồn nước bị bẩn v đục trước khi được đưa vo hệ thống phn phối, (3) chất bẩn v cặn được cấu thnh bn trong đường ống, v (4) kết hợp của cc nguyn nhn vừa nu. Ti khng nghĩ chất bẩn v cặn cn st lại trong khi lắp đặt đường ống l một nguyn nhn, v SAWACO đ sc đi sc lại nhiều lần m nước vẫn cn bẩn v đục.

Hỏi: KS c thể giải thch thm cho Qu thnh giả của i về những nguyn nhn nầy khng ạ?

 

p: Khi nước trong đường ống bị bẩn hoặc đục, việc phải lm trước hết l khảo st phẩm chất của nước để xc định chất bẩn hoặc lm đục v phạm vi khu vực bị ảnh hưởng. Nếu nước trong đường ống c chỉ dấu của sự xm nhập của nước bẩn bn ngoi đường ống (th dụ như sự hiện diện của coliform, bn, ct,) hệ thống đường ống phải được xem xt; v thng thường, nơi đường ống bị hở (lủng v bị ăn mn, bể v bị va chạm, hoặc đầu nối khng kn) được xc định bằng cch khảo st p suất trong đường ống. Nước trong đường ống bị bẩn v đục v đường ống bị hở l tnh trạng thường gặp nhất v cũng dễ giải quyết nhất; tuy nhin, tnh trạng nầy c lẽ chỉ xảy ở một vi nơi m thi.

 

Hỏi: Theo KS, một trong những nguyn nhn của tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM hiện nay l do nguồn nước bị bẩn v đục trước khi được đưa vo hệ thống phn phối. Nhưng cả hai ng V Quang Chu, Gim đốc nh my nước Tn Hiệp, v ng Phạm Văn Chnh, Gim đốc nh my nước ngầm Hc Mn, đều cho biết nguồn nước của hai nh my đạt 100% chất lượng theo tiu chuẩn của Trung tm Y tế dự phng thuộc Sở Y tế TPHCM.

 

p: Dạ thưa đng như vậy, nước của hai nh my nầy khng bị bẩn v đục khi cn trong phạm vi nh my; nhưng khi nước được đưa vo hệ thống phn phối, n c thể bị nhiễm bẩn v đục m hai ng c thể khng biết. V đ c lẽ l một trong những l do khiến cho nguyn nhn của tnh trạng nước bẩn v đục, cho mi đến hm nay, vẫn chưa được xc định.

 

Hỏi: KS c thể cho biết tại sao nước bị bẩn v đục khi vo hệ thống phn phối?

 

p: Như ti đ trnh by trong chương trnh kỳ rồi, trước khi vo hệ thống phn phối, nước từ nh my nước Tn Hiệp được khử trng bằng chất chlorine. Mặc d nguồn nước đạt 100% chất lượng theo tiu chuẩn của Sở Y tế TPHCM, tức dưới 0,5 mg/lt cho sắt v măn-gan, nồng độ sắt v măn-gan của nguồn nước vẫn cn kh cao. Chng bị chlorine xc tc v kết tủa thnh rỉ sắt v rỉ măn-gan, thủ phạm lm cho nước bị bẩn v đục. Tnh trạng nước bẩn giảm hẳn khi SAWACO hạ nồng độ măn-gan trong nước từ 0,3-0,5 mg/lt xuống cn 0,05-0,1 mg/lt.

 

Về phần nh my nước ngầm Hc Mn, ti khng r nước c được khử trng bằng chlorine hay khng; nhưng theo lời ng V Dũng, Gim đốc SAWACO, tuyến ống của nh my bị đng cặn nn ảnh hưởng đến nguồn nước vo mạng. V nếu nguồn nước ngầm của nh my nước Hc Mn c nồng độ sắt v măn-gan cao, hai chất nầy c thể kết tủa thnh rỉ sắt v măn-gan khi được bơm vo đường ống nếu trong nước c nhiều bọt kh (bubble air), d khng được khử trng bằng chlorine.

 

Hỏi: Lm thế no để khắc phục tnh trạng nầy, thưa KS?

 

p: Dạ thưa nguyn tắc th rất đơn giản, chỉ cần giảm nồng độ sắt v măn-gan trong nguồn nước của hai nh my nước Tn Hiệp v Hc Mn. SAWACO cần phải tiến hnh thử nghiệm để xc định mức độ hợp l, nhưng c lẽ khng vượt qu 0,3 mg/lt cho sắt v 0,05 mg/lt cho măn-gan. Cơ sở hạ tầng v phương php lọc nước của nh my nước Tn Hiệp phải được điều chỉnh hoặc c thể phải thay đổi để đạt tiu chuẩn về nồng độ sắt v măn-gan đ được ấn định. Nếu nh my nước ngầm Hc Mn khng c cơ sở hạ tầng gạn lọc như nh my nước Tn Hiệp, một nh my lọc nước cần phải được xy dựng để giảm nồng độ sắt v măn-gan trong nước ngầm của nh my nước ngầm Hc Mn.

 

Hỏi: KS c cho biết một trong những nguyn nhn khiến nước bị bẩn v đục l v cc chất bẩn lm đục nước được cấu thnh ngay bn trong đường ống. C cch no để xc định nguyn nhn nầy khng, thưa KS?

 

p: Rỉ st v măn-gan c khả năng kết tủa ngay bn trong đường ống do nồng độ của sắt v măn-gan trong nước kh cao, do đường ống bằng sắt bị ăn mn, hoặc do cả hai yếu tố. V thế, khng thể xc định được nguyn nhn nếu một trong hai yếu tố vừa nu chưa được loại trừ. Trở lại tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM, nếu nồng độ của sắt v măn-gan trong nước thấp th c thể kết luận đường ống bằng sắt bị ăn mn. Nhưng v nồng độ của sắt v măn-gan trong nước rất cao nn khng thể khẳng định l do đường ống, nếu chưa lm thử nghiệm tại chỗ (in-situ) bằng cch cho nước c nồng độ sắt v măn-gan thấp chảy qua đường ống.

 

Hỏi: Nếu đường ống bị ăn mn th phải giải quyết như thế no? C cần phải thay hết 850 km đường ống được lắp đặt từ trước năm 1975 như SAWACO đề nghị hay khng?

 

p: Theo nhận xt của ti, đề nghị thay hết 850 km đường ống được lắp đặt từ trước năm 1975 khng c cơ sở về mặt kỹ thuật v thiếu cng bằng về mặt chnh trị, bởi v tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM khng xảy ra trong hệ thống được lắp đặt trước năm 1975 m xảy ra trong hệ thống vừa mới lắp đặt cho hai nh my nước Tn Hiệp v Hc Mn. Do đ, c thể ni một cch chắc chắn rằng, SAWACO khng thể giải quyết được tnh trạng nước bẩn v đục hiện nay cho d tất cả 850 km đường ống nầy c thể được thay thế ngay lập tức. ề nghị nầy cũng cho thấy sự yếu km nghim trọng về mặt chuyn mn của SAWACO, bởi v tnh trạng ăn mn đường ống c thể được giải quyết một cch dễ dng v đơn giản bằng cch điều chỉnh độ pH của nước trong đường ống.

 

Hỏi: Như vậy, theo KS, SAWACO phải lm g để khắc phục c hiệu quả tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM hiện nay.

 

p: Theo dữ kiện khng đầy đủ m ti c được, sự hiện diện của sắt v măn-gan với nồng độ rất cao trong nguồn nước của hai nh my nước Tn Hiệp v Hc Mn, mặc d đạt 100% tiu chuẩn của Sở Y tế TPHCM, c lẽ l nguyn nhn của tnh trạng nước bẩn v đục ở TPHCM hiện nay. Do đ, như ti đ đề cập ở trn, SAWACO cần phải lm thế no để hạ thấp hoặc loại trừ hai chất nầy ra khỏi nguồn nước bằng cch điều chỉnh, thay thế, hoặc xy mới cơ sở hạ tầng v phương php lọc nước ở hai nh my nước Tn Hiệp v Hc Mn.

 

Trong khi tiến hnh giải php lu di c thể ko di trong một thời gian kh lu, SAWACO c thể sử dụng một hoặc nhiều giải php tạm thời chẳng hạn như điều chỉnh độ pH của nước trong đường ống của hệ thống phn phối, thay thế phương php khử trng bằng chlorine hiện nay bằng một phương php khc (chẳng hạn như dng tia cực tm), hoặc dng ha chất ngăn chận sự oxy ha của sắt v măn-gan (sequestering chemicals).

 

Hỏi: Như vậy, tại sao khng dng ha chất ngăn chận sự oxy ha sắt v măn-gan như một giải php lu di?

 

p: Dạ thưa, cc ha chất ngăn chận sự oxy ha sắt v măn-gan khng được đề nghị cho giải php lu di v sắt v măn-gan vẫn cn nguyn ở trong nước. Mặc d hai kim loại nầy khng c hại đến sức khỏe, nhưng chng c thể gy nhiều vấn đề phiền phức trong việc sử dụng nước. Chng lm hoen ố quần o, chn dĩa, ly tch m x phng hoặc thuốc tẩy khng thể no tẩy được. Chng lm một số thức uống như c ph v tr c mu v mi vị kh chịu. Chng c thể bm v lm nghẻn đường ống hoặc một số my mc khc chẳng hạn như nồi p suất, my nước nng, my lọc nước, khiến cho việc điều hnh cc my mc nầy tốn km hơn v cần nhiều năng lượng hơn hoặc phải thay thế nhanh hơn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NUOCDUCSAIGON2.DOC

Tnh trang nc uc Thanh pho Ho Ch Minh - Phan 2

(Tinted drinking water in Ho Chi Minh City Part 2)

 

T au nam 2005, nc uong trong he thong cap nc sinh hoat mot so a ban thuoc cac quan 6, 8, 10, 11, Go Vap, Tan Bnh, va Tan Phu cua thanh pho Ho Ch Minh (TPHCM) a b nhiem ban hoac vang uc en o khong the s dung c. Tong Cong ty Cap nc Sai Gon (SAWACO) va Trung tam ng dung ky thuat hat nhan trong cong nghiep (TTDKTHNTCN) thuoc Vien Nghien cu hat nhan a Lat (VNCHNL) a tien hanh nghien cu, nhng cho en nay, van cha tm ra nguyen nhan thoa ang. Ngoai hai chuyen gia ngi Phap se sang Viet Nam vao thang 7 sap ti, mot so c quan va hiep hoi khoa hoc-ky thuat TPHCM cung a c mi e cung nghien cu vi TTDKTHNTCN trong viec tm nguyen nhan trong nhng ngay sap en. Trong chng trnh trc, Phong vien o Hieu a trao oi vi Ky s (KS) Nguyen Minh Quang ve ket qua nghien cu cua SAWACO va TTDKTHNTCN. Trong chng trnh nay, KS Quang se thao luan ve nhng nguyen nhan va giai phap co the dung e khac phuc tnh trang nc ban va uc TPHCM hien nay. Cung xin nhac lai, Ong Quang la mot ky s cong chanh chuyen nghiep (professional engineer) cua tieu bang California va cung la mot chuyen vien thuoc Hoi Khoa hoc va Ky thuat Viet Nam. Trc nam 1975, KS Quang la mot chuyen vien phuc vu tai Uy ban Quoc gia Thuy li trc thuoc Bo Cong Chanh va Giao thong Sai Gon. Ong Quang hien la Ky s Giam sat trng (Senior Supervising Engineer) cua Stetson Engineers Inc., mot cong ty co van chuyen ve thuy li c thanh lap t nam 1957 tieu bang California.

 

Hoi: Theo nhan xet cua nhieu nha khoa hoc trong nc, va KS cung ong y vi ho, la 5 nguyen nhan gay nc ban va uc mot so a ban trong TPHCM do TTDKTHNTCN a ra khong co tnh thuyet phuc cao. Vay theo KS, nguyen nhan nao a lam cho nc b ban va uc?

 

ap: Noi mot cach tong quat, nc trong ng ong cua he thong cap thuy mot so vung trong TPHCM b ban hoac uc la do (1) nc ban va can ben ngoai ng ong xam nhap vao, (2) nguon nc b ban va uc trc khi c a vao he thong phan phoi, (3) chat ban va can c cau thanh ben trong ng ong, va (4) ket hp cua cac nguyen nhan va neu. Toi khong ngh chat ban va can con sot lai trong khi lap at ng ong la mot nguyen nhan, v SAWACO a suc i suc lai nhieu lan ma nc van con ban va uc.

Hoi: KS co the giai thch them cho Quy thnh gia cua ai ve nhng nguyen nhan nay khong a?

 

ap: Khi nc trong ng ong b ban hoac uc, viec phai lam trc het la khao sat pham chat cua nc e xac nh chat ban hoac lam uc va pham vi khu vc b anh hng. Neu nc trong ng ong co ch dau cua s xam nhap cua nc ban ben ngoai ng ong (th du nh s hien dien cua coliform, bun, cat,& ) he thong ng ong phai c xem xet; va thong thng, ni ng ong b h (lung v b an mon, be v b va cham, hoac au noi khong kn) c xac nh bang cach khao sat ap suat trong ng ong. Nc trong ng ong b ban va uc v ng ong b h la tnh trang thng gap nhat va cung de giai quyet nhat; tuy nhien, tnh trang nay co le ch xay mot vai ni ma thoi.

 

Hoi: Theo KS, mot trong nhng nguyen nhan cua tnh trang nc ban va uc TPHCM hien nay la do nguon nc b ban va uc trc khi c a vao he thong phan phoi. Nhng ca hai Ong Vo Quang Chau, Giam oc nha may nc Tan Hiep, va Ong Pham Van Chnh, Giam oc nha may nc ngam Hoc Mon, eu cho biet nguon nc cua hai nha may at 100% chat lng theo tieu chuan cua Trung tam Y te d phong thuoc S Y te TPHCM.

 

ap: Da tha ung nh vay, nc cua hai nha may nay khong b ban va uc khi con trong pham vi nha may; nhng khi nc c a vao he thong phan phoi, no co the b nhiem ban va uc ma hai ong co the khong biet. Va o co le la mot trong nhng ly do khien cho nguyen nhan cua tnh trang nc ban va uc, cho mai en hom nay, van cha c xac nh.

 

Hoi: KS co the cho biet tai sao nc b ban va uc khi vao he thong phan phoi?

 

ap: Nh toi a trnh bay trong chng trnh ky roi, trc khi vao he thong phan phoi, nc t nha may nc Tan Hiep c kh trung bang chat chlorine. Mac du nguon nc at 100% chat lng theo tieu chuan cua S Y te TPHCM, tc di 0,5 mg/lt cho sat va man-gan, nong o sat va man-gan cua nguon nc van con kha cao. Chung b chlorine xuc tac va ket tua thanh r sat va r man-gan, thu pham lam cho nc b ban va uc. Tnh trang nc ban giam han khi SAWACO ha nong o man-gan trong nc t 0,3-0,5 mg/lt xuong con 0,05-0,1 mg/lt.

 

Ve phan nha may nc ngam Hoc Mon, toi khong ro nc co c kh trung bang chlorine hay khong; nhng theo li ong Vo Dung, Giam oc SAWACO, tuyen ong cua nha may b ong can nen anh hng en nguon nc vao mang. Va neu nguon nc ngam cua nha may nc Hoc Mon co nong o sat va man-gan cao, hai chat nay co the ket tua thanh r sat va man-gan khi c bm vao ng ong neu trong nc co nhieu bot kh (bubble air), du khong c kh trung bang chlorine.

 

Hoi: Lam the nao e khac phuc tnh trang nay, tha KS?

 

ap: Da tha nguyen tac th rat n gian, ch can giam nong o sat va man-gan trong nguon nc cua hai nha may nc Tan Hiep va Hoc Mon. SAWACO can phai tien hanh th nghiem e xac nh mc o hp ly, nhng co le khong vt qua 0,3 mg/lt cho sat va 0,05 mg/lt cho man-gan. C s ha tang va phng phap loc nc cua nha may nc Tan Hiep phai c ieu chnh hoac co the phai thay oi e at tieu chuan ve nong o sat va man-gan a c an nh. Neu nha may nc ngam Hoc Mon khong co c s ha tang gan loc nh nha may nc Tan Hiep, mot nha may loc nc can phai c xay dng e giam nong o sat va man-gan trong nc ngam cua nha may nc ngam Hoc Mon.

 

Hoi: KS co cho biet mot trong nhng nguyen nhan khien nc b ban va uc la v cac chat ban lam uc nc c cau thanh ngay ben trong ng ong. Co cach nao e xac nh nguyen nhan nay khong, tha KS?

 

ap: R set va man-gan co kha nang ket tua ngay ben trong ng ong do nong o cua sat va man-gan trong nc kha cao, do ng ong bang sat b an mon, hoac do ca hai yeu to. V the, khong the xac nh c nguyen nhan neu mot trong hai yeu to va neu cha c loai tr. Tr lai tnh trang nc ban va uc TPHCM, neu nong o cua sat va man-gan trong nc thap th co the ket luan ng ong bang sat b an mon. Nhng v nong o cua sat va man-gan trong nc rat cao nen khong the khang nh la do ng ong, neu cha lam th nghiem tai cho (in-situ) bang cach cho nc co nong o sat va man-gan thap chay qua ng ong.

 

Hoi: Neu ng ong b an mon th phai giai quyet nh the nao? Co can phai thay het 850 km ng ong c lap at t trc nam 1975 nh SAWACO e ngh hay khong?

 

ap: Theo nhan xet cua toi, e ngh thay het 850 km ng ong c lap at t trc nam 1975 khong co c s ve mat ky thuat va thieu cong bang ve mat chnh tr, bi v tnh trang nc ban va uc TPHCM khong xay ra trong he thong c lap at trc nam 1975 ma xay ra trong he thong va mi lap at cho hai nha may nc Tan Hiep va Hoc Mon. Do o, co the noi mot cach chac chan rang, SAWACO khong the giai quyet c tnh trang nc ban va uc hien nay cho du tat ca 850 km ng ong nay co the c thay the ngay lap tc. e ngh nay cung cho thay s yeu kem nghiem trong ve mat chuyen mon cua SAWACO, bi v tnh trang an mon ng ong co the c giai quyet mot cach de dang va n gian bang cach ieu chnh o pH cua nc trong ng ong.

 

Hoi: Nh vay, theo KS, SAWACO phai lam g e khac phuc co hieu qua tnh trang nc ban va uc TPHCM hien nay.

 

ap: Theo d kien khong ay u ma toi co c, s hien dien cua sat va man-gan vi nong o rat cao trong nguon nc cua hai nha may nc Tan Hiep va Hoc Mon, mac du at 100% tieu chuan cua S Y te TPHCM, co le la nguyen nhan cua tnh trang nc ban va uc TPHCM hien nay. Do o, nh toi a e cap tren, SAWACO can phai lam the nao e ha thap hoac loai tr hai chat nay ra khoi nguon nc bang cach ieu chnh, thay the, hoac xay mi c s ha tang va phng phap loc nc hai nha may nc Tan Hiep va Hoc Mon.

 

Trong khi tien hanh giai phap lau dai co the keo dai trong mot thi gian kha lau, SAWACO co the s dung mot hoac nhieu giai phap tam thi chang han nh ieu chnh o pH cua nc trong ng ong cua he thong phan phoi, thay the phng phap kh trung bang chlorine hien nay bang mot phng phap khac (chang han nh dung tia cc tm), hoac dung hoa chat ngan chan s oxy hoa cua sat va man-gan (sequestering chemicals).

 

Hoi: Nh vay, tai sao khong dung hoa chat ngan chan s oxy hoa sat va man-gan nh mot giai phap lau dai?

 

ap: Da tha, cac hoa chat ngan chan s oxy hoa sat va man-gan khong c e ngh cho giai phap lau dai v sat va man-gan van con nguyen trong nc. Mac du hai kim loai nay khong co hai en sc khoe, nhng chung co the gay nhieu van e phien phc trong viec s dung nc. Chung lam hoen o quan ao, chen da, ly tach ma xa phong hoac thuoc tay khong the nao tay c. Chung lam mot so thc uong nh ca phe va tra co mau va mui v kho chu. Chung co the bam va lam nghen ng ong hoac mot so may moc khac chang han nh noi ap suat, may nc nong, may loc nc,... khien cho viec ieu hanh cac may moc nay ton kem hn v can nhieu nang lng hn hoac phai thay the nhanh hn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NUOCDUCSAIGON2.DOC